اختلافات کاری میان کارگر و کارفرما، بخش جداییناپذیر از روابط شغلی است؛ اما در بسیاری از موارد، نبود آگاهی نسبت به قوانین کار موجب تضییع حقوق یکی از طرفین میشود. «اداره کار» به عنوان مرجع قانونی و بیطرف، مسئول بررسی و صدور رأی در اینگونه دعاوی است. در این مقاله، روند شکایت در اداره کار از مرحلهی ثبت تا صدور رأی نهایی بهصورت گامبهگام توضیح داده شده است تا کارگران و کارفرمایان بتوانند با آگاهی کامل از حقوق و تکالیف خود، مسیر قانونی را با اطمینان طی کنند.
وظیفه و جایگاه اداره کار در قانون
طبق ماده ۱۵۷ قانون کار، هرگونه اختلاف فردی بین کارگر و کارفرما ابتدا باید از طریق هیئتهای تشخیص و حل اختلاف اداره کار بررسی شود. بنابراین اداره کار، مرجع بدوی برای رسیدگی به دعاوی کارگری و کارفرمایی است.
مواردی که تحت صلاحیت اداره کار قرار میگیرند شامل:
- پرداخت نشدن حقوق، مزایای حین کار
- اخراج یا خاتمه غیرقانونی رابطه کار
- عدم پرداخت عیدی و سنوات و مرخصی استحقاقی
- بیمه نکردن کارگر توسط کارفرما
- کلیه مطالبات کارگر منطبق با قانون کار
نکته: اداره کار تنها از کارگر حمایت نمیکند، بلکه وظیفهی اصلی آن ایجاد تعادل و عدالت بین دو طرف رابطه کاری است.
شرایط و پیشنیازهای طرح شکایت
برای ثبت شکایت در اداره کار باید رابطهی کاری (کتبی یا شفاهی) قابل اثبات باشد. حتی اگر قرارداد رسمی وجود نداشته باشد، طبق ماده ۷ قانون کار، اثبات رابطه کارگر و کارفرما از طریق مدارکی مانند فیش حقوقی، واریز بانکی،اقرار کارفرما و یا استشهاد امکانپذیر است.
نکته مهم: قانون کار برای ثبت شکایت مهلت زمانی مشخصی تعیین نکرده است؛ اما بر اساس رویهی عملی ادارهها، توصیه میشود شکایت حداکثر ظرف یک ماه از تاریخ قطع همکاری ثبت شود تا بررسی آن آسانتر انجام گیرد.
مراحل قانونی شکایت در اداره کار
- جمعآوری مدارک
مدارک لازم برای تشکیل پرونده شامل:
- کارت ملی و شناسنامه
- فیش حقوقی یا رسید واریز حقوق
- سابقه بیمه (در صورت وجود)
- قرارداد کار
- گواهی اشتغال به کار و هر مدرکی که رابطه کارگری و کارفرمایی را اثبات می کند
2. ثبت اینترنتی شکایت
از سال ۱۳۹۹ به بعد، همهی شکایتها از طریق سامانه رسمی وزارت کار انجام میشود:
prkar.mcls.gov.ir
در ابتدا باید در سامانه جامع روابط کار احراز هویت شوید و گذرواژه دریافت نمایید، سپس با وارد کردن مشخصات و شرح شکایت دادخواست خویش را ارسال نمایید و کلاسه پرونده دریافت میکنید پس از این مرحله برای بررسی اولیه در هیات تشخیص وقت رسیدکی صادر می گردد.
۳️. ارجاع به هیئت تشخیص
نخستین هیات بررسی کننده پرونده هیات تشخیص یا هیات بدوی می باشد رای صادره در هیات تشخیص غیر قطعی و دارای مهلت اعتراض ۱۵ زوزه می باشد هیات تشخیص از اعضای زیر تشکیل کردیده است، مطابق ماده ۱۵۸ قانون کار، هیئت تشخیص از سه نفر تشکیل میشود:
- یک نفر نماینده دولت
- یک نفر نماینده کارگران
- یک نفر نماینده کارفرمایان
طرفین برای جلسهی رسیدگی با ارسال دعوتنامه دعوت میشوند. عدم حضور طرفین در جلسه مانع از صدور رای نمی شود.
۴️. صدور رأی هیئت تشخیص
هیئت پس از بررسی مدارک و مستندات و استماع اظهارات طرفین و دفاعیات، رأی خود را صادر میکند. رأی ممکن است شامل قسمت ریالی و پرداخت حقوق، عیدی، سنوات، یا بازگشت به کار و یا واریز حق بیمه باشد. رأی از طریق سامانه جامع روابط کار و پیامک و یا از طریق ابلاغ فیزیکی با پست ابلاغ می گردد.
۵️. هیئت حل اختلاف (تجدیدنظر)
اگر یکی از طرفین به رأی صادره اعتراض داشته باشد، میتواند ظرف ۱۵ روز از تاریخ ابلاغ اعتراض کند تا پرونده در هیئت حل اختلاف مطرح گردد. بر اساس ماده ۱۶۵ قانون کار، رأی هیئت حل اختلاف قطعی و لازمالاجرا است.
اجرای حکم و وصول مطالبات
در صورت صدور رأی قطعی و عدم پرداخت توسط محکومعلیه، پرونده برای اجرا به واحد اجرای احکام دادگستری ارسال میشود. بر اساس ماده ۱۶۷ قانون کار، دادگستری میتواند با توقیف حساب یا اموال کارفرما، حکم را اجرا نماید.
مدت زمان رسیدگی
بر اساس آمار وزارت کار در سال ۱۴۰۳، میانگین زمان رسیدگی به شکایتهای کامل و بدون نقص بین ۴۵ تا ۶۰ روز کاری است. پروندههای دارای اعتراض یا نواقص ممکن است تا ۶ ماه زمان ببرند.
هزینه شکایت در اداره کار
فرایند شکایت در اداره کار کاملاً رایگان است. هیچ هزینهای بابت ثبت دادخواست یا رسیدگی دریافت نمیشود. تنها هزینهها مربوط به تهیه کپی مدارک و در صورت تمایل، استفاده از وکیل است.
نقش وکیل در پروندههای اداره کار
هرچند در قانون الزام به حضور وکیل وجود ندارد، اما حضور وکیل متخصص اداره کار میتواند احتمال موفقیت پرونده را چند برابر کند. وکیل کاربلد با تسلط بر مواد ۱۵۷ تا ۱۶۷ قانون کار و رویهی هیئتها، میتواند دادخواست را دقیق تنظیم، مدارک را کامل و دفاع مؤثر را انجام دهد.
اشتباهات رایج کارگران در شکایت
اشتباهات کارگری:
- بدون قرارداد نمیتوان شکایت کرد.
- مدارک و مستندات را ناقص ارائه می کنند.
- اطلاعات مربوط به کارفرما در جلسه اشتباه تکمیل می شود.
- در جلسات رسیدگی حضور پیدا نمی کنند.
- از مهلت اعتراض ۱۵ روزه رای هیات تشخیص بی اطلاع هستند.
نکات کلیدی برای کارفرمایان
کارفرمایان نیز گاهی قربانی شکایتهای غیرواقعی میشوند. اداره کار، مطابق قانون، از کارفرمایی که مدارک مستند و شفاف ارائه کند، حمایت میکند.
توصیههای مهم برای کارفرمایان:
- همیشه قرارداد کتبی تنظیم کنید. (طبق ماده ۷ قانون کار).
- فیش حقوقی رسمی و امضاشده داشته باشید.
- دلایل خاتمه کار را مکتوب کنید.
- در اختلافات کوچک، از «سازش در اداره کار» استفاده کنید.
پرسشهای پرتکرار
۱. آیا بدون بیمه میتوان شکایت کرد؟
بله. در صورتی که رابطه کاری از طریق فیش، واریز، پیامک یا شهادت ثابت شود، شکایت قابل بررسی است.
۲. مدت زمان دادرسی چقدر است؟
بهطور میانگین بین ۴۵ تا ۶۰ روز. در صورت اعتراض، ممکن است تا ۶ ماه ادامه یابد.
۳. اگر در طول رسیدگی دو طرف به توافق برسند؟
مطابق ماده ۱۵۸ بند «ب» قانون کار، توافق کتبی در اداره کار (سازش) دارای اعتبار رسمی و اجرایی است.
جمعبندی
قانون کار ایران ساختار شفافی برای حل اختلاف بین کارگر و کارفرما طراحی کرده است. اگر با آگاهی و مدارک کافی وارد این مسیر شوید، نهتنها روندت سادهتر میشود، بلکه نتیجه هم سریعتر میرسد. و اگر در هر مرحله احساس کردی نیاز به راهنمایی دارید، مجموعهی تخصصی همراه کار با بیش از دو دهه تجربه در دعاوی و مشاورههای اداره کار، از بهترین مجموعه های خدمات در حوزه روابط کار در ایران است. این مجموعه با تکیه بر تجربهی دو وکیل خبره و باسابقه، آقای حامد سرگلکی و آقای علی اصغر عامری، توانسته صدها پروندهی موفق در زمینههای کارگری و کارفرمایی را با نتیجه مثبت به سرانجام برساند. شبکه وکلای همراه کار در سراسر تهران فعال است؛ از شمال و غرب تهران تا شرق، مرکز، و شمیرانات تا هر کارگر یا کارفرمایی بتواند بهصورت سریع و مطمئن، از خدمات مشاوره و وکالت تخصصی در حوزه اداره کار بهرهمند شود.
خدمات همراه کار شامل طیف کاملی از امور حقوقی اداره کار است:
وکالت کارگر و کارفرما، پیگیری شکایات اداره کار، مشاوره بیمه بیکاری، اجرای طرح طبقهبندی مشاغل، تنظیم قراردادهای کار، دفاع در هیئتهای تشخیص و حل اختلاف، و مشاوره اداره کار رایگان.
مشاوره فوری : 09926071150
وبسایت hamrahkar.com
