در سالهای اخیر، با گسترش پلتفرمهای انتشار ویدئویی نظیر یوتیوب، شاهد ظهور موج جدیدی از برنامههای رئالیتیشو فارسیزبان هستیم که اغلب در خارج از مرزهای ایران، بهخصوص در کشورهایی مانند ترکیه، تولید میشوند. این برنامهها با تمرکز بر موضوعاتی چون روابط عاطفی، مد، و سبک زندگی، در میان مخاطبان فارسیزبان داخل کشور نیز طرفداران قابل توجهی پیدا کردهاند. با این حال، انتشار چنین محتوایی که گاهی اوقات بهطور مستقیم یا غیرمستقیم با هنجارها و ارزشهای اجتماعی رسمی کشور در تعارض قرار میگیرد، واکنشهای تندی را در پی داشته است.
برخورد قضایی با شرکت کنندگان عشق ابدی و زن روز دقیقاً در همین نقطه تلاقی رسانه و قانون شکل میگیرد؛ جایی که مراجع قضایی در ایران، حسابهای اجتماعی شماری از عوامل و شرکتکنندگان دو برنامه پربیننده، یعنی «عشق ابدی» و «زن روز» را مسدود و آنها را تحت پیگرد قانونی قرار دادهاند. این اقدام قاطعانه، در پی اعتراض به محتوای تولیدی این برنامهها صورت گرفته که از سوی نهادهای قانونی بهعنوان “ترویج سبک زندگی مغایر با حیا و خانواده” توصیف شده است.
برخورد قانونی با محتوای رئالیتی شوهای خارج از کشور
اگرچه ماهیت برنامههای رئالیتیشو در فرهنگ رسانهای جهانی، عمدتاً سرگرمی و نمایش زندگی واقعی افراد است، اما محتوای تولیدی آنها زمانی که از فیلترهای فرهنگی و قانونی ایران عبور میکند، میتواند با عنوانهایی چون “ضد ارزش” یا “ترویج سبک زندگی مغایر با حیا و خانواده” توصیف شود. برنامههای مذکور که در یوتیوب منتشر میشوند، متهم شدهاند که به ترویج روابط غیرمتعارف، ظاهرگرایی مفرط، و الگوهای رفتاری ناهنجار میپردازند. به همین دلیل، شاهد برخورد قضایی با شرکت کنندگان عشق ابدی و زن روز بودهایم.
در واقع، هسته اصلی این مجادلات، به تفاوتهای بنیادین در تعریف “سبک زندگی مجاز” در حوزههای عمومی و خصوصی برمیگردد. رئالیتیشویی مانند «عشق ابدی»، که یک مسابقه جنجالی «عشقیابی» است و روابط عاطفی صریح را نمایش میدهد، از سوی نهادهای قضایی به عنوان مثالهایی از «محتوای ضدفرهنگی و ضدهنجار» شناخته شده است. جالب است بدانید که جنجالها و درگیریهای این برنامه حتی در مورد مسائل سادهای مانند اختلاف نظر شرکتکنندگان هم شدت میگرفت؛ مثلاً افشاگری وحید از عشق ابدی نشان داد که پشت پرده دعوای یاشار و معین در برنامه چیست.
برنامه «زن روز» که بر رقابتهای مد و فشن تمرکز دارد و مجریانی همچون مهناز افشار و پرستو صالحی اجرای آن را برعهده دارند، نیز از سوی مقامات قضایی به عنوان مروج «مدگرایی ضدهنجار» معرفی شده است. نتایج این پیگیریها، یعنی برخورد قضایی با شرکت کنندگان عشق ابدی و زن روز، یک پیام جدی به تمامی فعالان رسانهای در خارج از کشور است.
وضعیت حقوقی شرکت کنندگان ایرانی در عشق ابدی و زن روز
مهمترین بخش این خبر، پیگرد قضایی و مسدودشدن صفحات شرکتکنندگان عشق ابدی و زن روز در شبکههای اجتماعی است. فارغ از موقعیت مکانی تولید برنامه (ترکیه)، شرکتکنندگان ایرانی بهواسطه داشتن تابعیت ایران، تحت شمول قوانین داخلی قرار میگیرند. این افراد به دلیل همکاری با برنامههایی که محتوای آنها از سوی مراجع رسمی کشور «هنجارشکن» تلقی شده است، با مشکلاتی در داخل مواجه شدهاند.
این پیگردها تنها به بحث تولید محتوا ختم نمیشود؛ دستگیری دکتر عشق ابدی نشان میدهد که اظهارنظرهای شرکتکنندگان در حین برنامه نیز میتواند تبعات قضایی جدی داشته باشد. حتی برخی از اختلافات شخصی مانند حمله معین به یلدا در مورد منتشر کننده فیلم های خصوصی، میتواند ابعاد قانونی پیدا کند. تمامی این موارد بر اهمیت و شدت برخورد قضایی با شرکت کنندگان عشق ابدی و زن روز تاکید دارند.
| ویژگی | «عشق ابدی» | «زن روز» |
| محل تولید | ترکیه | ترکیه |
| مجری | پرستو صالحی | مهناز افشار |
| موضوع اصلی | رئالیتیشو «عشقیابی» و روابط عاطفی | مسابقه مد، پوشش و فشن |
| اتهام قانونی | ترویج روابط غیرمتعارف و سبک زندگی مغایر با خانواده | ترویج ظاهرگرایی و مدگرایی ضدهنجار |
| نتیجه برخورد | مسدودی حسابهای اجتماعی و پیگرد قضایی شرکتکنندگان | مسدودی حسابهای اجتماعی و پیگرد قضایی شرکتکنندگان |
چالش حاکمیت قانون بر بستر جهانی اینترنت
بحث برخورد قضایی با شرکت کنندگان عشق ابدی و زن روز یک بار دیگر چالش اعمال حاکمیت قضایی یک کشور بر فعالیتهای آنلاین شهروندانش در خارج از مرزها را برجسته میکند. در دنیای امروز که مرزهای جغرافیایی عملاً در فضای مجازی بیمعنا شدهاند، دولتها تلاش میکنند تا با استفاده از ابزارهای حقوقی و فنی، محتوایی را که با سیاستها و ارزشهای مورد پذیرش آنها در تضاد است، کنترل یا محدود کنند. در این مورد، مسدودسازی حسابهای اجتماعی شرکتکنندگان در داخل ایران، ابزاری است که برای اعمال این محدودیت و فرستادن پیام بازدارنده به سایر کاربران و فعالان رسانهای مورد استفاده قرار گرفته است.
این اتفاق، نشاندهنده یک رویارویی عمیق میان تولید محتوای جهانیسازیشده و ساختارهای فرهنگی-قانونی محلی است. برنامههایی مانند «عشق ابدی» و «زن روز» از فرمتهای موفق بینالمللی الگوبرداری میکنند که شاید در بستر فرهنگی کشور سازنده امری عادی باشند، اما وقتی مخاطبان هدف آنها، کاربران ایرانی با هنجارهای متمایز هستند، این تضادها خود را نشان میدهند. اینجاست که اهمیت تحلیل حقوقی برخورد قضایی با شرکت کنندگان عشق ابدی و زن روز آشکار میشود.
آینده رئالیتی شوهای فارسی زبان
پیامدهای این اقدام قضایی صرفاً به جریمه یا مسدودی حسابها ختم نمیشود؛ بلکه پیامی روشن به سایر بازیگران و فعالانی است که قصد دارند با رسانههای فارسیزبان خارج از کشور همکاری کنند. این امر یک پرسش بزرگ را مطرح میکند: چگونه میتوان در عین بهرهمندی از پتانسیلهای درآمدزایی و دیده شدن در فضای بینالملل، از گرفتار شدن در دام تعارضات قانونی داخلی اجتناب کرد؟
واقعاً، در این شرایط، چقدر احتمال میدهید که همکاری هنرمندان ایرانی با تولیدات خارج از کشور در ژانرهای حساس (نظیر رئالیتیشوهای عاطفی یا فشن) کاهش یابد؟ اصلاً فکرش را میکردید که صرف حضور در یک برنامه میتواند تا این حد پیامد داشته باشد؟ این مسئله، یک زنگ خطر جدی برای هر فرد ایرانی است که در پلتفرمهای بینالمللی در حال تولید یا نمایش محتوایی است که ممکن است به گونهای خاص تفسیر شود. البته این برخوردها محدود به شرکتکنندگان نیست، بلکه حتی مجریانی نظیر پرستو صالحی که در برنامه ناگفته های زندگی سخت احسان اشک او را درآوردند، نیز تحت تأثیر فضای عمومی قرار دارند.
با توجه به این وقایع، احتمال بازداشت شرکت کنندگان عشق ابدی نیز در صورت بازگشت به کشور وجود دارد و این موضوع ابعاد حقوقی پیچیدهتری را پیش روی افراد قرار میدهد. در نهایت، موضوع برخورد قضایی با شرکت کنندگان عشق ابدی و زن روز صرفاً یک خبر نیست، بلکه نمادی از چالشهای حقوقی و فرهنگی زندگی در دنیای شبکهای و بدون مرز امروز است.
