در ماههای اخیر، لرزههای شدیدی پیکره جامعه تولیدکنندگان محتوا در ایران را تکان داده است. عبارتی که پیش از این تنها یک گمانهزنی بدبینانه به نظر میرسید، اکنون به تیتر اول گفتگوهای یوتیوبرها تبدیل شده است: پایان یوتیوب فارسی. اما چه شد که این پلتفرم محبوب، که برای سالها به عنوان نماد موفقیت شغلی، خلاقیت بیمرز و تنها راه کسب درآمد ارزی برای نسل جوان ایران شناخته میشد، ناگهان در سراشیبی سقوط قرار گرفت؟ پاسخ در تلاقی تکنولوژیهای پیشرفته ردیابی گوگل و واقعیتهای اقتصادی تحریم نهفته است.
یوتیوب با بهرهگیری از هوش مصنوعی، اکنون میتواند با دقتی فراتر از ۷۵ درصد، مخاطبانی را که با فیلترشکن وارد میشوند، شناسایی کرده و آنها را به عنوان کاربر ساکن ایران برچسبگذاری کند. این شناسایی دقیق، یعنی مرگ تدریجی درآمدزایی، چرا که تبلیغدهندگان بینالمللی هیچ تمایلی به نمایش آگهی برای مخاطبی ندارند که قدرت خرید یا دسترسی بانکی جهانی ندارد. همین موضوع، فرضیه پایان یوتیوب فارسی را به یک واقعیت ملموس و نگرانکننده تبدیل کرده است که آینده هزاران کسبوکار نوپا و خلاق را به شدت تهدید میکند.
پایان یوتیوب فارسی
بسیاری از مخاطبان میپرسند که چرا یک تغییر فنی ساده در الگوریتم تشخیص لوکیشن باید منجر به توقف فعالیتها و اعلام پایان یوتیوب فارسی شود؟ برای درک این موضوع باید به مدل کسبوکار یوتیوب نگاه کرد. یوتیوب یک ماشین عظیم تبلیغاتی است که بر اساس دادههای دقیق کار میکند. وقتی این ماشین با کمک کلاندادهها متوجه شود که ترافیک یک کانال عمدتاً از کشوری تامین میشود که تحت تحریمهای شدید مالی است، ارزش آن ترافیک را به صفر نزدیک میکند.
حتی اگر شما از بهترین شرکتهای نقد کردن درآمد یوتیوب در ایران برای دریافت پول خود استفاده کنید، وقتی سیستم یوتیوب به دلیل موقعیت مکانی بیننده، عددی را در بخش درآمد (Revenue) ثبت نکند، عملاً چیزی برای نقد کردن وجود نخواهد داشت. اینجاست که آرپیام (RPM) ویدیوها از مبالغی نظیر ۶ تا ۸ دلار به زیر ۱ دلار سقوط میکند. واقعاً اصلاً فکرش را میکردید که گوگل بتواند حتی پشتِ ویپیانهای چندلایه و سرورهای اختصاصی را هم ببیند؟
برخی کارشناسان معتقدند آپدیت جدید یوتیوب و افزایش نقش هوش مصنوعی در محتوا به این شرکت اجازه داده تا الگوهای رفتاری کاربران را تحلیل کرده و بدون نیاز به آدرس آیپی، موقعیت جغرافیایی آنها را حدس بزند. این دقتِ جراحیگونه در شناسایی هویت مکانی، عملاً راه تنفس اقتصادی را بر تولیدکنندگان محتوای داخلی بسته است. وقتی یوتیوبری مانند اسکورپرو در ویدیوهای اخیرش با بغض اشاره میکند که برای ۴۰۰ هزار بازدید تنها ۴۰۰ دلار دریافت کرده، یعنی درآمد او به یکدهم کاهش یافته است؛ وضعیتی که تنها یک خروجی دارد: پایان یوتیوب فارسی به شکلی که تاکنون میشناختیم و جایگزینی آن با مدلی که دیگر هیچ توجیه اقتصادی برای تولید حرفهای ندارد.
واکنش یوتیوبرها به قطع درآمد یوتیوب فارسی
حالا بریم سراغ واکنشهایی که در هفتههای اخیر فضای مجازی را پر کرده و قلب طرفداران را به درد آورده است. یوتیوبرهایی که ۶ یا ۷ سال تمام، روز و شب خود را وقف تولید محتوا، ادیتهای طاقتفرسا و تعامل با مخاطب کرده بودند، حالا با ناامیدی مطلق از احتمال پایان یوتیوب فارسی صحبت میکنند. اسکورپرو صراحتاً اعلام کرد که درآمدها به شکلی غیرقابل باور کاهش یافته و او مجبور است برای بقا، فعالیتهای اصلی خود را به پلتفرم کیک (Kick) منتقل کند تا از طریق استریم و حمایت مستقیم زنده بماند. او تنها نیست؛ موج مهاجرت به پلتفرمهای جایگزین، نشاندهنده ترسی عمیق است که از پایان یوتیوب فارسی در دلها نشسته است.
در این میان، هوشمندی برخی از تولیدکنندگان برای مقابله با این بحران تحسینبرانگیز است. آنها به جای تسلیم شدن در برابر موج پایان یوتیوب فارسی، به فکر تغییر زمین بازی و بینالمللی شدن افتادهاند. آریا کئوکسر با تمرکز بر کانال انگلیسی خود، سعی دارد وابستگی خود را به مخاطب داخل ایران قطع کند تا RPM کانالش دوباره به اعداد دلخواه برسد. همچنین، بسیاری برای کاهش هزینههای گزاف تولید در این دوران رکود، به ابزارهای نوین پناه بردهاند. با این حال، حتی در بخش ویدیوهای کوتاه نیز چالشهایی مثل تایم شورت ویدیو یوتیوب تحت کنترل وجود دارد که نشان میدهد یوتیوب مدام در حال سختتر کردن قوانین است و این خود بر طبل پایان یوتیوب فارسی میکوبد.
راهکارهای مبارزه با پایان یوتیوب فارسی
آیا واقعاً به نقطه بازگشتناپذیر رسیدهایم؟ آیا باید برای همیشه با این اکوسیستم خلاق خداحافظی کنیم و پایان یوتیوب فارسی را به عنوان یک حقیقت تلخ بپذیریم؟ هنوز برخی راهکارهای هوشمندانه وجود دارد که میتواند این روند را کند یا متوقف کند. یکی از این راهها، تغییر مدل درآمدی از “تبلیغات گوگل” به “اسپانسرهای مستقیم داخلی” یا “حمایت مالی (Donation)” است. همچنین، افزایش همکاریهای بینالمللی و یادگیری اصول همکاری در یوتیوب میتواند به یوتیوبرهای ایرانی کمک کند تا مخاطبان فارسیزبان مقیم خارج از کشور را هدف قرار دهند که درآمدزایی آنها برای کانال بسیار بالاست و میتواند مانع از پایان یوتیوب فارسی در حسابهای بانکی آنها شود.
علاوه بر این، در این روزهای خاکستری که بسیاری از درگاههای مالی سنتی با مشکل مواجه شدهاند، سرویسهای واسط معتبر همچنان تلاش میکنند تا همان درآمدهای اندک باقیمانده را با امنیت بالا به دست صاحبانشان برسانند. اما حقیقت تلخ این است که طبق قوانین رسمی که در YouTube Monetization Policies درج شده، یوتیوب هیچ تعهدی در قبال دور زدن محدودیتهای جغرافیایی ندارد. بنابراین، تولیدکننده محتوا باید با خلاقیتی دوچندان و تولید ویدیوهایی که برای مخاطب خارج از ایران هم جذاب باشد، از گرداب پایان یوتیوب فارسی جان سالم به در ببرد. واقعاً فکرش را میکردید که روزی برسد که یوتیوبرهای ما مجبور شوند به زبان هندی یا انگلیسی ویدیو بسازند تا فقط بتوانند به فعالیت خود ادامه دهند؟
تفاوت برخورد یوتیوب با کاربران ایرانی و جهانی
بسیاری معتقدند که این برخورد یوتیوب ناعادلانه است، اما از نگاه تجاری، یوتیوب به دنبال بهینهسازی سود خود است. وقتی یک کاربر در آمریکا ویدیویی را میبیند، احتمال اینکه روی تبلیغ کلیک کرده و خریدی انجام دهد بسیار بالاست، اما برای کاربر ایرانی این احتمال به دلیل محدودیتها صفر است. این شکاف عمیق، موتور محرک پایان یوتیوب فارسی شده است. یوتیوبرها با وجود تمام تلاشها، اکنون در وضعیتی هستند که باید بین ادامه راه با درآمد حداقلی و یا رها کردن کانالهایی با صدها هزار سابسکرایبر، یکی را انتخاب کنند. این انتخاب برای کسی که زندگیاش را بر این پایه بنا کرده، بسیار دردناک است.
حالا بریم سراغ این سوال که آیا راهی فنی برای دور زدن این شناسایی وجود دارد؟ تا این لحظه، هرچقدر فیلترشکنها پیشرفتهتر شدهاند، الگوریتمهای گوگل نیز هوشمندتر شدهاند. به نظر میرسد دوران “کلک زدن به یوتیوب” به پایان رسیده و اگر قرار است سناریوی پایان یوتیوب فارسی محقق نشود، باید محتوایی تولید کرد که ذاتا مخاطب بینالمللی داشته باشد. برای درک بهتر این چالشها، دیدن ویدیوهایی که در آنها تولیدکنندگان از تجربیات تلخ خود میگویند بسیار روشنگر است.
جمع بندی
در نهایت، باید گفت که اگرچه عنوان پایان یوتیوب فارسی در حال حاضر بسیار واقعی و نزدیک به نظر میرسد، اما شاید این پایانی بر “شکل سنتی، محدود و آماتور” فعالیت در این پلتفرم باشد. دوران تولید ویدیوهای ساده با تکیه بر بازدید فیک یا مخاطب صرفاً داخلی به سر آمده است. یوتیوبرهایی که میخواهند از این بحران عبور کنند، باید استاندارد کارهای خود را به سطح جهانی برسانند، به دنبال جذب مخاطبان بینالمللی باشند و از تمام ابزارهای نوین برای کاهش هزینه و افزایش کیفیت استفاده کنند.
پایان یوتیوب فارسی شاید شروع فصلی جدید باشد که در آن محتوای فارسی برای دیده شدن، باید با کیفیتترین ورژن خود را در مقیاس جهانی ارائه دهد. آیا شما به عنوان مخاطب وفادار، حاضرید برای جلوگیری از پایان یوتیوب فارسی، مستقیماً از یوتیوبر محبوبتان حمایت مالی کنید؟ یا فکر میکنید این رسانه در ایران به بنبست نهایی رسیده است؟ پاسخ به این سوال، آینده محتوای فارسی در جهان دیجیتال را ترسیم خواهد کرد. این یک زنگ خطر جدی است که اگر نادیده گرفته شود، خلاقیت یک نسل در نطفه خفه خواهد شد.
