محمدجواد لاریجانی با انتشار یادداشتی خواستار قطع اتصال اینترنت جهانی برای چند ماه و بازنگری در سیاستهای باز ارتباطی شد. این پیشنهاد چه پیامدهایی برای اقتصاد دیجیتال دارد؟
با ای بازی همراه باشید.
درخواست برای قطع اتصال اینترنت جهانی
در یکی از بحثبرانگیزترین اظهار نظرهای اخیر، محمدجواد لاریجانی، رئیس پژوهشگاه دانشهای بنیادی و تحلیلگر ارشد مسائل بینالملل، خواستار قطع اتصال اینترنت جهانی در ایران برای چندین ماه شد. او در یادداشتی که در خبرگزاری فارس منتشر شده، با انتقاد شدید از سیاستهای ارتباطی باز، تأکید کرده که باید فضای مجازی به طور کامل تحت کنترل درآید.
پاکسازی فضای مجازی؛ امنیت یا محدودیت؟
در بند چهارم یادداشت لاریجانی با عنوان «اینترنت بازی موقوف!» آمده است:
«استفاده از اینترنت، میدان قابل توجهی برای سوء استفاده و اجرای اقدامات ضدّامنیتی است… ما باید از ژستهای “اینترنت بازانه” دست بکشیم.»
وی بر این باور است که تنها راه مقابله با «عناصر نفوذی دشمن» در فضای مجازی، اعمال محدودیت کامل بر اینترنت بینالمللی و استفاده صرف از شبکه ملی اطلاعات است. در واقع، این پیشنهاد بر مبنای ارجحیت امنیت ملی بر آزادی اطلاعات مطرح شده است.
بازتعریف حکمرانی سایبری در ایران؟
اگرچه بحث کنترل فضای مجازی و محدودیتهای اینترنتی موضوعی قدیمی در ایران محسوب میشود، اما این نخستینبار است که یک شخصیت دانشگاهی و سیاسی بلندپایه مانند لاریجانی، بهصورت صریح خواستار قطع چندماهه اینترنت جهانی شده است.
این دیدگاه، سیاستهایی همچون «دسترسی آزاد به اطلاعات» یا «تعامل با محیطهای اجتماعی» را در اولویتهای پایینتر قرار داده و تأکید دارد که ریشهکنی نفوذ دشمن باید به عنوان اصلیترین اولویت در دستور کار قرار گیرد.
تناقض با توسعه اقتصاد دیجیتال
یکی از مهمترین انتقادهایی که به پیشنهاد قطع اتصال اینترنت جهانی وارد شده، تضاد آن با سیاستهای توسعهای کشور در زمینه اقتصاد دیجیتال است. طی سالهای اخیر، وزارت ارتباطات و سایر نهادها بارها از هدفگذاری برای افزایش سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی (GDP) سخن گفتهاند.
با این حال، قطع دسترسی به زیرساختهای جهانی میتواند به کسبوکارهای اینترنتی، شرکتهای صادراتمحور، برنامهنویسان، فریلنسرها و استارتاپهایی که به خدمات بینالمللی وابستهاند، لطمه سنگینی وارد کند. چنین سیاستی در عمل، بازار فناوری ایران را از جریان دانش و نوآوری جهانی جدا خواهد کرد.
شبکه ملی یا انزوای فناورانه؟
توسعه شبکه ملی اطلاعات سالهاست در دستور کار قرار دارد، اما بسیاری از تحلیلگران آن را بهعنوان مکمل اینترنت بینالمللی میدانند، نه جایگزینی برای آن. حتی برخی مسئولان پیشین تأکید کردهاند که هدف از این شبکه، تابآوری زیرساختی و افزایش امنیت خدمات داخلی است؛ نه قطع کامل ارتباط با جهان.
اگر پیشنهاد محمدجواد لاریجانی اجرایی شود، بهطور عملی ایران برای چند ماه از بستر جهانی اینترنت جدا خواهد شد. این اقدام میتواند پیامدهای فنی، اقتصادی و اجتماعی گستردهای به دنبال داشته باشد.
گامی به عقب یا پیشزمینه تغییر؟
در شرایطی که فضای مجازی نقش کلیدی در امنیت، اقتصاد و دیپلماسی ایفا میکند، یادداشت اخیر لاریجانی ممکن است نشانهای از تغییر رویکرد رسمی در سیاستگذاری اینترنت ایران باشد. اکنون باید دید آیا این دیدگاه در سطوح تصمیمساز نیز تأیید خواهد شد یا صرفاً یک هشدار و تحلیل کارشناسی باقی خواهد ماند.
