در تاریخ یکشنبه ۱۴ دی ۱۴۰۴، بحثهای داغی پیرامون زیرساختهای فضای مجازی در ایران شکل گرفته و بسیاری از کاربران با نگرانی میپرسند که آیا دسترسی به شبکه جهانی محدود شده است یا خیر.
موضوع نت ملی سالهاست که به عنوان یک پروژه استراتژیک مطرح بوده و اکنون در میانه زمستان ۱۴۰۴، بررسیهای میدانی نشان میدهد که تغییرات زیرساختی وارد مراحل جدیدی شده است.
با این حال، تفاوت میان شایعات فضای مجازی و واقعیتهای فنی موجود ایجاب میکند که با نگاهی کارشناسی به تحلیل وضعیت فعلی بپردازیم تا مشخص شود که کاربران با چه نوع دسترسی روبرو هستند.
مفهوم و اهداف طراحی نت ملی در شبکه ارتباطی کشور
عبارت اینترنت ملی در ادبیات فنی به معنای ایجاد یک شبکه مستقل و بومی است که توانایی مدیریت ترافیک دادهها را در داخل مرزهای کشور داشته باشد. هدف اصلی از توسعه این طرح، کاهش وابستگی به مسیرهای بینالمللی برای تبادل اطلاعاتی است که مبدا و مقصد آنها در داخل ایران قرار دارد.
با تقویت نت ملی دولتها تلاش میکنند تا در شرایط بحرانی یا در صورت بروز تهدیدات سایبری، پایداری خدمات حیاتی مانند بانکداری الکترونیک و سرویسهای دولتی را تضمین کنند. این استقلال شبکهای اگرچه مزایایی در زمینه امنیت دادههای ملی دارد اما همواره با سوالاتی درباره نحوه دسترسی به منابع خارجی همراه بوده است.
وضعیت دسترسی به اینترنت جهانی و شایعات قطعی اینترنت در ۱۴ دی ۱۴۰۴
تا به امروز که در اواسط دی ماه قرار داریم گزارشهای منتشر شده نشان میدهد که علیرغم گمانهزنیها، قطعی اینترنت به صورت گسترده و سراسری رخ نداده است. کاربران در اکثر نقاط کشور همچنان قادر به استفاده از سرویسهای بینالمللی هستند و ارتباط با دنیای خارج از مرزها برقرار است.
البته مسعولین مربوطه بارها اعلام کردهاند که مراحل اجراییی تقویت شبکه داخلی در حال تکمیل است اما این به معنای مسدودسازی کامل دسترسیهای جهانی در مقطع فعلی نیست. در واقع گزارشهای دریافتی از اپراتورهای مختلف حاکی از آن است که ترافیک بینالملل همچنان بخش بزرگی از مصرف کاربران را تشکیل میدهد و ادعای قطعی اینترنت در این تاریخ صحت ندارد.
تاثیرات احتمالی گسترش نت ملی بر سرعت و کیفیت خدمات
یکی از دغدغههای اصلی کاربران این است که آیا با تمرکز بر نت ملی سرعت دسترسی آنها به سایتهای خارجی کاهش مییابد یا خیر. از نظر فنی زمانی که اولویت با ترافیک داخلی باشد ممکن است پهنای باند اختصاص یافته به بخش بینالملل با محدودیتهایی روبرو شود.
این موضوع میتواند تجربه کاربری را در استفاده از پلتفرمهای سنگین مانند استریم ویدیو یا بازیهای آنلاین تحت تاثیر قرار دهد. با این حال، مزیت اصلی نت ملی در افزایش چشمگیر سرعت باز شدن سایتهای میزبانی شده در داخل کشور و کاهش هزینههای مصرفی برای این دسته از وبسایتها نهفته است که برای بسیاری از کسبوکارهای بومی یک فرصت تلقی میشود.
سرنوشت شبکههای اجتماعی و سایتهای بینالمللی
سوال اساسی این است که در صورت نهایی شدن پروژه نت ملی چه اتفاقی برای شبکههای اجتماعی محبوب خواهد افتاد. در حال حاضر هیچ گزارش رسمی مبنی بر قطع کامل این دسترسیها در دی ماه ۱۴۰۴ منتشر نشده است.
سیاستگذاران اعلام کردهاند که هدف از این طرح صیانت از دادههای کاربران و جلوگیری از نفوذ مخرب است و تا زمانی که جایگزینهای مناسب و پایدار داخلی نتوانند نیازهای جامعه را برطرف کنند، دسترسی به منابع جهانی به صورت کنترل شده ادامه خواهد داشت . بنابراین نگرانی از قطعی اینترنت جهانی به شکلی که ارتباطات کاملاً فلج شود ، دستکم در شرایط فعلی با واقعیت منطبق نمیباشد.
آینده فضای مجازی در ایران
بسیاری از کاربران میپرسند که برای استفاده از خدمات نت ملی نیاز به تجهیزات خاصی دارند یا خیر. واقعیت این است که دسترسی به این شبکه از طریق همان مودمها و سیمکارتهای فعلی امکانپذیر است و تنها نحوه مسیریابی دادهها در مراکز مخابراتی تغییر میکند .
همچنین موضوع امنیت در نت ملی یکی از نقاط قوت آن به شمار میرود چرا که امکان رصد و جلوگیری از حملات دیداس و بدافزارهای خارجی در این بستر بسیار بالاتر از اینترنت آزاد است. با این حال، توازن میان امنیت و آزادی دسترسی به اطلاعات جهانی کماکان چالش اصلی این حوزه در سال ۱۴۰۴ باقی مانده است.
همچنین استعلام کالابرگ از سامانه حمایت فرآیندی برای اطلاع از میزان اعتبار باقیمانده یارانه جهت خرید اقلام اساسی از طریق کد دستوری یا اپلیکیشنهای رسمی است.
