دوره کنکور یکی از تعیینکنندهترین و سرنوشتسازترین مقاطع زندگی هر فرد است. در این زمان، دانشآموزان کنکوری با حجم عظیمی از درسها، فشار روانی زیاد و انتظارات بالا روبرو میشوند که تمرکز را به مهمترین ابزار موفقیت آنها تبدیل میکند. حفظ تمرکز در این مسیر پر چالش، نیازمند مدیریت دقیق منابع ذهنی و عاطفی است؛ اما در عصر تکنولوژی، بازیهای ویدیویی به عنوان یک تفریح بسیار جذاب، نقشی دوگانه در زندگی این گروه از دانشآموزان پیدا کردهاند. این بازیها از یک سو میتوانند ابزاری برای تخلیه استرس باشند و از سوی دیگر، توانایی تمرکز عمیق و پیوسته مورد نیاز برای مطالعه را به چالش میکشند.
کنکور؛ یک مسیر طولانی و پرفشار برای موفقیت
کنکور یک مسابقه دو سرعت نیست، بلکه یک ماراتن طولانی و نفسگیر است که از دانشآموزان کنکوری میخواهد ماهها با برنامهریزی منظم و استمرار در حال یادگیری باشند. میزان ساعاتی که این دانشآموزان صرف مطالعه منابع آموزشی میکنند و عمق یادگیری آنها، به طور مستقیم به تواناییشان در حفظ تمرکز وابسته است. هرگونه وقفه، حواسپرتی، یا عدم حضور ذهن کامل در طول مطالعه، میتواند بازدهی کل فرآیند آمادهسازی را به شدت پایین بیاورد. این مسیر، نیازمند یک ذهن آرام و متمرکز است که بتواند اطلاعات پیچیده را به صورت موثر پردازش کند و به حافظه بلندمدت بسپارد.
بازیهای ویدیویی چگونه بر ذهن دانشآموزان کنکوری اثر میگذارند؟
بازیهای ویدیویی تاثیرات گوناگونی بر تواناییهای شناختی دارند که میتوانند هم به نفع و هم به ضرر دانشآموزان کنکوری تمام شوند. برای اینکه بدانیم چگونه این بازیها روی تمرکز شما اثر میگذارند، در ادامه به بررسی سه مورد از مهمترین تاثیرات مثبت و منفی آن میپردازیم. ما باید بدانیم که استفاده حسابشده و هدفمند از این سرگرمیها میتواند مهارتهایی را تقویت کند که در درس خواندن هم کاربرد دارند، اما افراط در آنها دقیقا اثر معکوس خواهد گذاشت و به سد راه موفقیت تبدیل خواهد شد.
افزایش سرعت پردازش اطلاعات و تصمیمگیری
برخی از بازیهای ویدیویی به خصوص آنهایی که با سرعت بالا انجام میشوند، به طور چشمگیری سرعت واکنش و پردازش لحظهای اطلاعات توسط مغز را افزایش میدهند. این بازیها از دانشآموزان کنکوری میخواهند در کسری از ثانیه تصمیم بگیرند، محیط اطراف را تحلیل کنند و حرکات بعدی خود را برنامهریزی کنند. این مهارتها به طور غیرمستقیم در توانایی فرد برای حل سریعتر تستها و مدیریت زمان در جلسه آزمون هم کاربرد دارند. این تمرین ذهنی میتواند به فعالتر شدن ذهن کمک کند و آن را برای فعالیتهای فکری سنگین آمادهتر سازد تا کمتر دچار خستگی شود.
خطر اعتیاد به بازیها و کاهش زمان مطالعه
مهمترین خطر بازیهای ویدیویی، قدرت بالای آنها در ایجاد وابستگی و اعتیاد است. این بازیها با تحریک زیاد مرکز پاداش در مغز، لذتی آنی و قوی فراهم میکنند که برای ذهن خسته دانشآموزان کنکوری بسیار جذاب است. در نتیجه، فرد ترجیح میدهد به جای صرف زمان برای مطالعه یک درس دشوار، که نتیجهاش در درازمدت مشخص میشود، بلافاصله به بازی پناه ببرد. این اعتیاد باعث میشود زمان زیادی از برنامه درسی به هدر رود و مهمتر از آن، ذهن به پاداشهای فوری عادت کند و در برابر پاداشهای تأخیری (مثل موفقیت در کنکور) مقاومت نشان دهد.
بهبود توانایی حل مسئله و برنامهریزی استراتژیک
بسیاری از بازیها، به خصوص سبکهای استراتژی و پازل، نیازمند تفکر عمیق، برنامهریزی بلندمدت و توانایی حل مسائل پیچیده هستند. این بازیها به دانشآموزان کنکوری میآموزند که چگونه یک هدف بزرگ را به مراحل کوچکتر تقسیم کنند و برای رسیدن به آن، منابع محدود خود را به خوبی مدیریت نمایند. این نوع تفکر استراتژیک دقیقا همان چیزی است که برای تدوین یک برنامه مطالعاتی جامع و موفق نیاز است. با این حال، استفاده از این تواناییها تنها زمانی به درس کمک میکند که مدت زمان بازی کنترلشده و محدود باشد تا از تمرکز اصلی فرد غافل نشویم.
چگونه دانشآموزان کنکوری میتوانند بین بازی و درس تعادل ایجاد کنند؟
کلید استفاده موثر از بازیهای ویدیویی، در ایجاد تعادل و کنترل زمان است. بازی نباید جایگزین مطالعه شود، بلکه باید نقش یک استراحت فعال و کوتاه را ایفا کند تا ذهن مجددا شارژ شود و برای دور بعدی مطالعه آماده گردد. اگر دانشآموزان کنکوری بتوانند بازی کردن را به یک پاداش مشروط تبدیل کنند، نه تنها از فواید ذهنی آن بهره میبرند بلکه انگیزه خود را برای به پایان رساندن بخشهای دشوار برنامه هم بالا میبرند. مثلا، پس از اتمام مطالعه یک کتاب درسی سخت، میتوانند برای مدت مشخصی بازی کنند. این مدیریت زمان، باعث میشود بازی تبدیل به عاملی برای فرار از واقعیت نشود، بلکه بخشی از یک سیستم پاداشدهی موثر شود.
در اینجا چند اصل برای زمانبندی دقیق و درست وجود دارد:
- بازی کردن را به عنوان یک پاداش مشخص و زمانبندی شده پس از اتمام یک هدف مطالعاتی تعیین کنید
- زمان بازی را در طول روز به چند بخش کوتاه تقسیم کنید (مثلا دو بازه ۳۰ دقیقهای) و از بازیهای طولانی بپرهیزید
- حداقل یک ساعت قبل از خواب بازی کردن را متوقف کنید تا نور صفحهنمایش باعث اختلال در کیفیت خواب شبانه نشود
انتخاب نوع بازی هم در این دوران بسیار مهم است. هدف از تفریح باید تقویت تمرکز و رهایی از استرس باشد، نه صرفا وقت تلف کردن. برخی بازیها هیجان بیش از حد ایجاد میکنند که آرامش مورد نیاز ذهن پس از مطالعه را از بین میبرد.
برای استفاده بهینه از زمان فراغت، ویژگیهای یک تفریح ویدیویی موثر به صورت زیر است:
- بازیهایی را انتخاب کنید که شامل پازلها و چالشهای حل مسئله هستند و فکر را درگیر میکنند
- از بازیهای رقابتی شدید و آنلاین که زمان مشخصی ندارند و ممکن است منجر به ساعتها بازی شوند، دوری کنید
ستون اصلی موفقیت در کنکور؛ دسترسی به منابع آموزشی استاندارد
هرچند که مدیریت تفریح و زمان بازی برای دانشآموزان کنکوری ضروری است، اما نباید فراموش کنیم که ستون اصلی موفقیت در کنکور، دسترسی به منابع آموزشی استاندارد و درست است. تمرکز بالا، در کنار منابع ضعیف نتیجهای نخواهد داشت. تامین بهترین کتابها و منابع به دانشآموزان این امکان را میدهد تا با خیال راحت و تمرکز کامل، فقط روی یادگیری و پیشرفت خود تمرکز کنند و دغدغه کمبود منبع را نداشته باشند.
