بازگشت ترانه علیدوستی به پرده سینما با فیلم «برادران لیلا»، نه تنها یک رویداد مهم سینمایی، بلکه یک پدیده فرهنگی بود. این فیلم، به کارگردانی و نویسندگی سعید روستایی، یکی از برجستهترین و در عین حال جنجالیترین آثار سینمای ایران در سالهای اخیر به شمار میرود. فیلم برادران لیلا در ژانر درام، تصویری عمیق و غالباً تلخ از واقعیتهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه ارائه میدهد و به دلیل رویکرد انتقادی خود، با واکنشهای متفاوتی در داخل و خارج از کشور مواجه شد.
این فیلم برای اولین بار در جشنواره فیلم کن ۲۰۲۲ به نمایش درآمد و توانست جوایز معتبری کسب کند، اما اکران برادران لیلا در ایران به دلیل آنچه «تخلفات و سرپیچی از مقررات» عنوان شد، ممنوع گردید. در این مقاله به بررسی جامع این فیلم، از داستان و بازیگران گرفته تا حواشی و تحلیلهای ارائهشده درباره آن خواهیم پرداخت.
درباره ساخت و تیم بازیگری فیلم «برادران لیلا»
«برادران لیلا» سومین فیلم بلند سعید روستایی پس از آثار موفق «ابد و یک روز» و «متری شیش و نیم» است. این فیلم به تهیهکنندگی خود روستایی و جواد نوروزبیگی ساخته شده و پخش بینالمللی آن برعهده کمپانی وایلد بانچ (Wild Bunch) بوده است.
تیم بازیگران اصلی این فیلم شامل مجموعهای از چهرههای شناختهشده و توانا در سینمای ایران هستند که در این اثر درخشان ظاهر شدهاند:
- ترانه علیدوستی در نقش لیلا جورابلو، شخصیت محوری داستان.
- سعید پورصمیمی در نقش اسماعیل جورابلو، پدر خانواده.
- نوید محمدزاده در نقش علیرضا جورابلو.
- پیمان معادی در نقش منوچهر جورابلو.
- فرهاد اصلانی در نقش پرویز جورابلو.
از دیگر عوامل فیلم میتوان به رامین کوشا (موسیقی)، هومن بهمنش (فیلمبردار)، بهرام دهقانی (تدوینگر) و محسن نصراللهی (طراح صحنه) اشاره کرد. مکانهای فیلمبرداری عمدتاً در تهران بوده و برای این پروژه، دو خانه کوچک در یک محله فقیرنشین با یکدیگر ترکیب شدند تا یک لوکیشن ۹۰ متر مربعی ایجاد شود که حس خفقان و تنگنای خانواده را به خوبی منتقل کند.
فرآیند ساخت و پیشتولید فیلم برادران لیلا از آبان ۱۳۹۹ آغاز شد و پس از دریافت پروانه ساخت در مرداد ۱۴۰۰، وارد مرحله پیشتولید گشت. روستایی در مصاحبهای با مجله فرانسوی c’est quoi le cinéma اذعان کرد که «داستان شخصیتهای من فوقالعاده تراژیک است.»
این فیلم بازتاب زندگی مردم ایران است که با تورم درگیر هستند. این نگرش از همان ابتدا نشان میداد که با اثری کاملاً اجتماعی و انتقادی طرف هستیم که قرار است مرزهای معمول را جابجا کند. بیشتر بخوانید صحبتهای پدر علیدوستی درباره دخترش وایرال شد
داستان فیلم «برادران لیلا»
داستان فیلم برادران لیلا بر محور لیلا، زنی چهلساله و مجرد میچرخد که در خانوادهای بزرگ و پرتنش، گرفتار بحرانهای شدید اقتصادی است. لیلا تنها منبع درآمد ثابت خانواده است و تمام زندگی خود را صرف مراقبت از والدین و چهار برادرش کرده است.اسماعیل، پدر خانواده، پیرمردی تریاکی است که پس از فوت بزرگ فامیل، به هر قیمتی میکوشد جانشین او شود و مورد احترام قرار گیرد. علیرضا، برادر معقول خانواده، کارگری بیکارشده است.پرویز، در همان پاساژی که لیلا کار میکند، به عنوان مسئول سرویس بهداشتی مشغول به کار است. منوچهر فردی دغلکار است که برادرانش را به کلاهبرداری پانزی ترغیب میکند و فرهاد نیز شغل ثابتی ندارد.
لیلا برای نجات خانواده از فقر، نقشهای میچیند: خرید یک واحد تجاری. او متوجه میشود که پدرش چندین سکه طلا را مخفیانه پسانداز کرده است. این سکهها میتوانند کسری پول مورد نیاز برای خرید مغازه را تأمین کنند. بررسی سریال ترکی شهرزاد: اقتباسی در استانبول
اما پدر خانواده به جای استفاده از سکهها برای حل مشکلات خانواده، قصد دارد آنها را برای کسب عنوان «بزرگ خاندان» و پرداخت هدیه در عروسی پسرعمویش هزینه کند. این تصمیم، هرج و مرج را در خانوادهای که از قبل نیز شکننده بود، تشدید میکند.با بدتر شدن وضعیت سلامتی پدر، اقدامات هر یک از اعضای خانواده به تدریج خانواده را به سمت یک فروپاشی کامل سوق میدهد.
جنجالهای اکران و توقیف فیلم «برادران لیلا»
«برادران لیلا» در ۲۵ مه ۲۰۲۲ بدون کسب پروانه نمایش داخلی، در جشنواره فیلم کن ۲۰۲۲ به نمایش درآمد. همین امر باعث شد سازمان سینمایی کشور در ۳۰ خرداد ۱۴۰۱ آن را توقیف کند. سازمان سینمایی اعلام کرد که فیلم «حتی یک مورد» از اصلاحیات درخواستی را رعایت نکرده و عوامل اصلی فیلم با اصرار بر ادامه مسیر اشتباه، نمایش در جشنواره کن را به اکران برادران لیلا در سالنهای سینما و مخاطبان داخلی ترجیح دادهاند.
در اسفند ۱۴۰۱، نسخه غیرقانونی فیلم به صورت گسترده در اینترنت منتشر شد. این اتفاق همزمان با انتشار نسخه دیجیتال و اکران آنلاین فیلم در فرانسه رخ داد. این نسخه غیرقانونی با استقبال گسترده مخاطبان ایرانی مواجه شد. بیشتر درباره بیوگرافی کامل بازیگران فیلم غریزه بخوانید
موفقیت بینالمللی و بازخورد منتقدان
با وجود تمامی مشکلات داخلی، فیلم برادران لیلا در عرصه بینالمللی درخشید. این فیلم در ۲۵ مه ۲۰۲۲ در جشنواره فیلم کن ۲۰۲۲ به نمایش درآمد و برنده جایزه فیپرشی (فدراسیون بینالمللی منتقدان فیلم) برای بهترین فیلم بخش مسابقه اصلی شد. سعید روستایی پس از کسب این جایزه، آن را به مردم داغدیده آبادان تقدیم کرد. فیلم همچنین برنده جایزه شهروندی در کن شد. از نظر منتقدان بینالمللی، «برادران لیلا» بازخوردهای بسیار مثبتی دریافت کرد.
در وبسایت راتن تومیتوز، بر اساس ۱۴ نقد، امتیاز ۸۶٪ با میانگین نمره ۸ از ۱۰ را کسب کرد. در متاکریتیک نیز، بر اساس ۵ نقد، امتیاز ۸۷ از ۱۰۰ را به دست آورد که نشاندهنده «تحسین همگانی» است. پیتر بردشاو از روزنامه گاردین، بازی بازیگران، به ویژه ترانه علیدوستی، را تحسین کرد و فیلم را متأثر از آثاری چون «روکو و برادرانش» (۱۹۶۰) و «پدرخوانده» (۱۹۷۲) دانست.
تحلیل نمادین و لایههای پنهان فیلم
«برادران لیلا» از سوی برخی به عنوان «مناقشهبرانگیزترین و سیاسیترین فیلم سال» توصیف شد. محمد تقیزاده از ایرنا، «تأویلهای سیاسی و نمادپردازی» را از مهمترین خصوصیات فیلم دانست.
برخی آن را «سیاهنما، اغراقشده و در راستای تخریب نظام» قلمداد کردند، در حالی که برخی دیگر آن را «آینه تمامنمای جامعه ایران در ابعاد اجتماعی، سیاسی و اقتصادی» دانستند.
بازگشت ترانه علیدوستی با اکران مجدد!
ترانه علیدوستی در فیلم برادران لیلا، نمایانگر زنان جامعه ایران است که با وجود تمامی محدودیتها و فشارها، همچنان مصمماند خانواده خود را به سر منزل مقصود برسانند. او شجاع، کاردان، عاقل و موتور محرک کل خانواده است. «برادران لیلا» برای ترانه علیدوستی به منزله بازگشت به چرخه اکران سینماها پس از هشت سال است. آخرین فیلمی که از او اکران عمومی شد، «مادر قلب اتمی» به کارگردانی علی احمدزاده بود که در سال ۱۳۹۶ به نمایش درآمد.سه فیلم اخیر ترانه علیدوستی، شامل «برادران لیلا»، «اورکا» و «تفریق»، هیچگاه در سینماهای ایران رنگ پرده را ندیدند و به صورت غیرقانونی در فضای مجازی منتشر شدند. هرچند فیلم «تفریق» در نهایت به صورت آنلاین اکران شد.
نتیجهگیری
این فیلم علیرغم توقیف و حواشی داخلی، توانست جایگاه ویژهای در سینمای ایران و جهان پیدا کند. این فیلم نه تنها آینهای از مشکلات اقتصادی و اجتماعی ایران است، بلکه نمادی از کشمکشهای فرهنگی و نسلی در جامعهای در حال گذار محسوب میشود. روایت بیپرده از فقر، فساد، و نبرد سنت و مدرنیته، این اثر را به یکی از مهمترین فیلمهای رئالیستی سینمای ایران در سالهای اخیر تبدیل کرده است. «برادران لیلا» به ما نشان میدهد که چگونه یک اثر هنری میتواند از مرزهای سینما فراتر رفته و به یک پدیده اجتماعی تبدیل شود، حتی اگر فرصت اکران عمومی را از دست بدهد.
